قیام 19 دی

اطلاعاتي در مورد قيام 19دي مي خواستم؟

19dey.jpgقيام خونين مردم قم : 19 دي 1356
رحلت مرموز آيه الله مصطفي خميني فرزند امام (ره ) در آبان 1356، شتاب خاصي به حركت انقلاب اسلامي بخشيد كه مي توان موج برخاسته از آن را بـه عنوان آغاز قيام عمومي مردم دانست . مجالس يادبود متعددي در سرتاسر كشور برگزار و در پي هر كي از اين مجالس ، تظاهرات گسترده اي عـليـه رژيم شاه به راه افتاد و بار ديگر امام (ره ) به عنوان رهبر حركت اسلامي در جامعه مطرح گرديد. از اين رو دستگاه حاكم و بويژه شخص شـاه بـر آن شـد تا با توهين به ساحت امام (ره ) چهره ايشان را در انظار عمومي مشوه سازد و با نوشتن مقاله اي با صراحت به آن بزرگوار توهين نمايد.
در اواسط دي 1356، كه پاكت ممهور به مهر دربار از دفتر هويدا وزير دربار شاه خارج مي شد، كسي از كارگزاران رژيم گمان نمي برد كه اين نـامـه مـانـنـد آتـش بـه دامـن رژيـم شـاه بـيفتد و آن را براي هميشه در اين كشور بسوزاند. پيك دربار نامه را به داريوش همايون ، وزير اطلاعات و جـهـانـگردي داد و او نيز نامه را جهت انتشار به روزنامه اطلاعات داد. مسعودي صاحب امتياز روزنامه پس از با خبر شدن از مفاد مقاله ، آن را براي آينده روزنـامـه خطرناك يافت و نگران واكنش علما و روحانيون شد. اما در تماسهايي كه با وزير اطلاعات و جهانگردي و نخست وزير (آموزگار) گرفت ، دريافت كه برخي از مفاد تند و تحريك آميز آن به خواست شاه در مقاله گنجانده شده است .
شـاه دسـتـور نـگـارش ايـران و استعمار سرخ و سياه را در حالي داده بود كه پيش از آن ، مضامينش را در گفت و گو با خبرنگار يك مجله آمريكايي بـيـان كـرده بـود. امـا گـزارشي از عراق در اين باره كه “آيه الله خميني در رساله عمليه خود سلطنت را غير شرعي اعلام كرده و اين نظر در چاپ جديدي از توضيح المسائل ايشان منتشر شده است .” خشم شاه را به آن حد برانگيخت كه دستور نگارش اين مقاله را داد.
در ايـن مـقـاله - كه نويسنده آن احمد رشيدي مطلق ذكر شده بود - بطور صريح بي حجابي را فضيلت دانسته و حجاب ، كهنه پرستي و ارتجاع سياه معرفي و به ساحت مرجع عالم تشيع ، امام خميني (ره ) اهانت كرده و قيام پانزده خرداد 1342، توطئه استعمار سرخ و سياه معرفي شده بود.
با پخش سراسري روزنامه اطلاعات و رسيدن آن به شهر قم ، اولين واكنشها آغاز شد. طلاب جوان پس از خواندن مقاله ، به خشم آمدند.
مـدرسـيـن حـوزه عـلميه قم (174) پس از اطلاع از محتواي مقاله ، در بيت آيه الله حسين نوري گرد آمدند تا اقدامي هماهنگ عليه رژيم داشته باشند و پـس از بـررسـي ابـعـاد گـونـاگـون مـسـئله ، تـصـمـيـم گـرفـتـه شـد كـه هـجـدهـم دي درسـهـاي حـوزه تعطيل شود.
صـبـح هـجـدهـم دي ، طـلاب بـا تـشـكـيـل اجـتـمـاع بـزرگـي ، تـظـاهـرات و راهـپـيـمـايـي خـود را آرام بـه سـوي منازل مراجع وقت آغاز كردند و با تجمع در مقابل منازل ايشان با دادن شعارهايي به حمايت از امام (ره ) پرداختند. نيروهاي امنيتي ابتدا با يورش به صـف تـظـاهـركـنـنـدگان سعي در متفرق نمودن و ممانعت از راهپيمايي طلاب كردند. اما وقتي با مقاومت آنها روبرو شدند، اعلام كردند در صورتي كه راهـپـيـمـايـان شـعـار نـدهـنـد و آرام حـركـت كـنـنـد، مـي تـوانـنـد بـه تـظـاهـرات خـود ادامـه دهـنـد. عـده اي از طـلاب در مـقـابل بيت مرحوم آيه الله العظمي گلپايگاني (ره ) تجمع كردند و معظم له طي سخناني فرمودند: “اينها به آن آقا [امام خميني ] توهين نكردند. ايـنـها به ما توهين كردند، براي اينكه اينها با اين كارشان نشان دادند و خواستند بگويند كه آن آقا [امام خميني ] با ما مخالف است و مفهوم حرفشان ايـن اسـت كـه مـا بـا ايـنـها (رژيم شده ) موافقيم . اينكه ما با اينها موافقيم ، توهين به ماست . ما در گذشته با اينها مخالف بوده ايم و در آينده نيز مخالف خواهيم بود.”
سـپس راهپيمايان ، در مقابل منزل مرحوم علامه طباطبايي (ره ) تجمع كردند. اما به علت كسالت علامه ، آيه الله محمد يزدي ، به نمايندگي از طرف ايشان راجع به شخصيت امام خميني (ره ) و مبارزات آن بزرگوار و محكوميت رژيم پهلوي در اهانت به امام (ره ) و روحانيت ، سخناني ايراد كرد.
تظاهر كنندگان آنگاه در مقابل منزل و مدرسه آيه الله مكارم شيرازي تجمع كردند و ايشان طي سخناني فرمودند: “مساءله ، مساءله هتاكي نسبت به آيه الله العظمي آقاي خميني نـيـسـت ، ايـن در واقـع هـتـاكـي بـه تـمـام مقدسات و به همه ماست ... طلاب نبايد از همديگر جدا شوند و بايد وحدت داشته باشند. اگر بناست زنده بمانيم همه بايد زنده بمانيم و اگر بناست بميريم ، همه بايد بميريم ، جدايي بين ما نخواهد بود. “
بـعـد از آن طلاب به منزل آيه الله وحيد خراساني رفتند. ايشان در اجتماع طلاب و تظاهر كنندگان درباره مساءله آزادي زن و جايگاه آن در اجتماع از نظر اسلام سخنراني كردند.
بازاريان قم با مشاهده حركت حوزه علميه به حمايت از آن تصميم گرفتند كه مغازه هاي خود را روز نوزدهم دي باز نكنند.
روز نـوزدهـم دي بازار قم تعطيل شد. سازمان اطلاعات و امنيت قم و شهرباني به كمك نيروهاي كمكي كه از تهران وارد شده بودند، در سطح شهر، بويژه در حوالي مدارس علميه و مرقد حضرت معصومه (عليها السلام ) متمركز شدند.
اقـشـار مـخـتـلف مـردم و طـلاب در مـقـابـل مـدرسـه خـان و مـيـدان آسـتـانـه تـجـمـع كـردنـد و بـاز راهـپـيـمـايـي بـه سـوي مـنـازل بـزرگـان حـوزه را آغـاز نـمـودنـد. مـنـزل اول ، آيـه الله مـيـرزا هـاشـم آمـلي (ره ) بـود. وقـتـي تـظـاهـر كـنـنـدگـان بـه مـقـابـل مـنـزل ايـشان رسيدند، آيه الله آملي طي سخناني به بيان عظمت و شخصيت فوق العاده امام (ره ) پرداخت و هيئت حاكمه و رژيم پهلوي را مورد نفرت روحانيت و ملت قلمداد كرد.
سـاواك قـم طـي گـزارشي چنين مي نويسد: “ساعت 30:10 صبح ، بيش از 5000 نفر از طلبه هاي علوم ديني در مسجد اعظم اجتماع كردند و از آنجا بـه مـنزل چند تن از روحانيون رفتند و از آنان خواستند كه از [امام ] خميني دفاع كنند.” نيروهاي رژيم با آرايش ضد شورش ، ماشينهاي آبپاش و نـفـربـرهـاي نـظـامـي در انـتـظـار تـجـمـع بـعـد از ظـهـر مـردم قـم بـودنـد كـه مـردم قـصـد راهـپـيـمـايـي بـسـوي خـيـابـان بـيـگـدلي ، و منزل آيه الله نوري را داشتند.
بـعـد از تـجـمـع مـردم ، آيـه الله نـوري طـي سـخـنـانـي چـنـيـن گـفـت : “هـركـجـا نـهـضـت قـابـل توجهي به وجود آمده روحانيت راستين اسلام در پيشاپيش آن در حركت بوده و رهبري نهضت به دست آنان هدايت مي شد، و روحانيت در حركت جامعه نـقـش مـؤ ثـر و خـلاقـي داشـتـه اسـت . مـردم مـسـلمـان ، بـا روحـانـيـت اصـيـل هـسـتـنـد. روحـانـيـت اصـيـل بـا آيـه الله العـظـمـي آقـاي خـمـيـنـي و در پشت سر ايشان است و مبارزه دستگاه طاغوتي با اسلام و رهبري آيه الله خميني به جايي نخواهد رسيد.” پـس از سـخـنـان آيـه الله نـوري ، انـبـوه جـمـعـيـت كـه بـه ده هـزار نـفـر مـي رسـيـد، راهـپـيـمايي را آغاز كه مي خواستند از طريق خيابان ساحلي به مـنـازل آيـات سـلطـانـي طـبـاطـبائي و مشكيني بروند. اولين نشانه هاي درگيري بوسيله مأموران رژيم رخ داد. يكي از آنها شيشه بانك صادرات را شكست و مأمور ديگري همان شيشه را با پاره آجر نشانه گرفت . همين بهانه كافي بود كه اسلحه ها به طرف مردم نشانه گيري شود. با دستور فـرمـانـده نيروهاي امنيتي ، تيراندازي شروع شد. با به زمين افتادن تعدادي از مردم ، جمعيت در كوچه هاي اطراف پناه گرفتند مردم با هر آنچه كه بـه دسـت مـي آوردنـد، مـقـابـل مـأمـوران مـسـلح رژيـم ايـسـتـادند. جنگ و گريز تا ساعاتي از شب ادامه يافت . مجروحان به بيمارستان بزرگ شهر منتقل شدند و عده اي براي آگاهي از اوضاع مصدومين روبروي بيمارستان اجتماع كردند. در اين روز دست كم شش نفر شهيد و دهها تن زخمي شدند.
بـعـد از ايـن حـادثـه ، طـلاب و عـلمـاي قـم بـا انـتـشـار اعـلامـيـه اي ضـمـن مـحـكـوم كـردنـد كـشـتـار مـردم بـي دفـاع ، ايـن سـئوال را مـطـرح كـردنـد كه آيا فضاي باز سياسي به اين معناست كه اگر كساني به مطالب غير واقعي روزنامه اعتراض ‍ كنند، بايد با گلوله پاسخ بگيرند؟
رژيـم ، شـب بـيـسـتـم دي مـاه شـهـر را مـمـلو از نـيـروهـاي امـنـيـتـي كـرد و بـه نـوعـي در شـهـر حـكـومـت نـظـامـي اعمال كرد.
عكس العمل رژيم
رژيـم پـهـلوي بـعـد از واقـعه خونين 19 دي ، عده اي از كارمندان و اعضاي حزب رستاخيز را جمع آوري و با به راه انداختن تظاهراتي نمايشي سعي كرد وانمود كند كه روشنفكران ايران ، شورش مرتجعين قم را محكوم مي كنند.
تـظـاهر كنندگان قلابي ، صبح روز 23 دي 1356، سوار بر اتوبوسها راهي قم شدند و طي يك راهپيمايي ، به حمايت از شاه پرداخته و جاويد شاه گويان به سمت حرم حركت كردند.
عـكـس العمل ديگر رژيم ، به منظور انحراف افكار عمومي از رهبري امام (ره ) اجازه دادن فعاليت به برخي از گروههاي موافق سلطنت بود كه خواهان اصلاحات جزيي بودند.
در هـمـيـن دوران ، اعـلام مـوجـوديـت كـمـيـتـه دفـاع از آزادي و حقوق بشر در شمار اخبار جالب توجه است . نماينده هيئت اجرائيه اين كميته با دعوت از خبرگزاريهاي معتبر جهان بطور رسمي موجوديت اين كميته را اعلام كرد.
نتايج و پيامدهاي قيام نوزدهم دي
اين واقعه به لحاظ نتايج و پيامدها از چند نظر شايان توجه است :
1- سازش شاه و كارتر و تو خالي بودن شعار فضاي باز سياسي شاه را به مردم نشان داد.
2- ثابت كرد كه شاه از حركت مذهبي - سياسي به رهبري روحانيت و در رأس آنها امام خميني (ره ) بيش از هر حركت سياسي ديگر وحشت دارد.
3- آنـچـه را كـه رژيـم از آن وحـشـت داشت ، به تبع قيام نوزده دي به وقوع پيوست و حوزه هاي علميه و روحانيت در خط امام (ره ) به حركت در آمدند و زمينه اي فراهم گرديد كه نهضت در مسير صحيح مبارزه قرار گيرد، به نحوي كه حتي ترفندهاي بعدي رژيم نيز بي اثر شد.
4- روشـن شـد كـه جـريـان حقوق بشر و فضاي باز سياسي ، طليعه اي براي ميدان دادن به ملي گراها، ليبرالها و... بوده و آمريكا و رژيم شاه ، عملا در جذب مردم بسوي ميانه روها موفقيتي نداشته اند و آنان هيچ پايگاهي در ميان مردم ندارند.
5- مـتـحـجـريـن حـوزه هـا و كـسـانـي كـه مـروج جـدايـي ديـن از سـيـاسـت بـودنـد و هـمـواره درس و بـحـث و فـقـه و اصول و... را به مبارزه با شاه ترجيح مي دادند، شكست خوردند و مردم نيز فهميدند كه بايد سراغ چه كساني بروند.
6- مـاهـيـت رژيـم ضـد مـردمي شاه را براي بسياري آشكار كرد. از آن پس بود كه شعار مرگ بر شاه شعار اصلي و تكيه كلام توده هاي انقلابي شد.
7- باعث تعميق و مردمي شدن نهضت و شركت توده هاي مذهبي ، بويژه جوانان گرديد.
8- بـرخـي از احـزاب و جـمعيتهايي كه حركت سياسي خود را با اتكا به حقوق بشر كارتر و فضاي باز سياسي ايجاد شده توسط شاه و در چهار چوب قانون اساسي شكل داده بودند، بتدريج از مردم جدا شدند و به دامن آمريكا و غرب پناه بردند.
9- با قيام قم ، آهنگ حركت انقلاب به صورت “استراتژي جهلم ها”ي پشت سرهم ، با صورت و محتواي كاملا اسلامي شتاب فزاينده و گسترده تري به خود گرفت و رهبري امام (ره ) به عنوان نقش اصلي مبارزه با رژيم ظاهر شد .
( بر گرفته از : روزها و رويدادها ((جلد سوم )) ، نويسندگان : على برى ديزجى ، محمد رضا مطيعان ، مجيد تركاشوند ، سايت غدير ) (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 1/100124718)